یاددهی - یادگیری در دوره ابتدایی

به نام هستی بخش کائنات و رسول امین و ائمه طاهرین ویاد مشت درشت نادری روزگار حضرت امام
خمینی و آرزوی طول عمر جهت مقام معظم رهبری که فرمودند برای من رهبری مسئول عقیدتی
سیاسی هنگ مرزی سرایان فرق نمی کند زیرا که برای انسان های بزرگ اصل نقش خدمت است نه
نوع خدمت انسان های بزرگ که از کوچکترین کارها شروع کرده است افرادی چون آقای کیم دو
جونگ نویسنده ی کتاب سنگفرش های هر خیابان از طلاست که از روزنامه فروشی شروع وبه
مالکیت بزرگترین کارخانه ی ماشی سازی کره میرسد.
حال اینجانب به این نتیجه رسیده ام که تمام سرزمین آفریده از سوی خداوند متعال از طلا می باشد در
این سرزمین است که ما توفیق یافته ایم آموزگاری در کلاس چند پایه داشته باشیم امیدوارم که توانسته
باشم رضایت خداوند و بندگان را بدست آورده باشم مطالب ذیل تجربیات دو دهه خدمت در کلاس های
چند پایه می باشد که تقدیم می گردد .
چکیده:در نظام آموزشی کشور ما،وجود کلاسهای چند پایه واقعیتی اجتناب نا پذیر است .شرایط سخت محیطی ،کمبود جمعیت دانش آموزی ،کمبود نیروی انسانی وفضای آموزشی،مهاجرت طبیعی یا اجباری ووجود
مشکلات و مسایل متعددمالی و اقتصادی از عواملی هستند که امکان تشکیل واحد آموزشی رابا
کلاسهای تک پایه محدود می سازند. .هدف مقاله ی حاضر،بررسی مشکلات روشهای موجود تدریس در کلاسهای چندپایه وچگونگی مدیریت کلاسهای چندپایه است.سوال های این پژوهش در موردوضعیت فیزیکی مدارس وکلاس درس،روشهای تدریس ،عوامل اثر گذاربرروش تدریس ومدیریت کلاسهای چندپایه است. .
درنوشتن این مقاله از روش کتابخانه ای استفاده شده است براساس نتایج بدست آمده عوامل اثر
گذاربر روش تدریس از دیدگاه معلمان چند پایه ،کمبود وقت ،تعداد زیاد دانش آموزان در هر پایه، عدم
آگاهی از شیوه های تدریس در کلاس چند پایه،کمبود وسایل آموزشی،نامناسب بودن ترکیب سنی دانش
آموزان وعدم تمرکزحواس بوده است. .وبر اساس نتایج، مناسبترین روشهای تدریس در کلاسهای چند پایه جهت مدیریت بهتر این کلاسها عبارتند از :روش سخنرانی،پرسش و پاسخ،همیاری ،حل مسئله وآزمایش است.
وبر اساس نتایج بدست آمده بهتر است جهت مدیریت کلاسهای چندپایه عوامل زیر توسط معلم مورد
اجرا گذاشته شوند.
1 دانش آموزان را با احترام صدا کنید - 2 نام دانش آموزان را بخاطر بسپارید - 3 مسئولیت ها را واگذار کنید -
4- عقب بایستید وبه دیگران فرصت بدهیدو....... - 5-بخشی از مدیریت زمان از طریق تفویض اختیار امکان پذیر است.در کلاسهای چند پایه معلم می تواند بخشی از وظایف خود را به یکی از معلم یاران هر پایه واگذار نموده و پس ازانجام کار ،مسئولیت های واگذار شده را بازیابی ،نظارت وبررسی نموده ومعلم یاران را نسبت به کاستی های احتمالی راهنمایی نماید.بدین ترتیب ضمن استفاده از وقت،نسبت به کنترل کلاس و مدیریت کلاس تلاش نموده است.
مقدمه :هماهنگي با تغییرات دنیاي در حال تغییر و دگرگوني ، یكي از نگراني هاي انسان روزگار ماست . در
سراسر دنیا اندیشمندان ، سیاستمداران ، برنامهریزان آموزشي و پدران و مادران تلاش مي كنند
شیوههایي بیابند كه بتوان با استفاده از آنها كودكان امروز را براي زیستن در دنیاي غیر قابل پیشبیني
فردا آماده كرد . تاكنون مطالب بسیاري در مورد هدف تعلیم و تربیت نوشته شده است شاید بسیاري از
متخصصان تعلیم و تربیت معتقد باشند كه تربیت ، فراگیران را به سطوحي از رشد مي رساند كه خود
به تنهایي قادر نیستند به آن سطوح برسند .
مایه ي بسي تأسف است كه مدارس امروز براي دستیابي به فنآوريهایي كه به كار یافتن اطلاعات مي
آموختن « آیند ، در فشار قرار گرفتهاند واین امر به بهاي غفلت آنها از چهار ستون آموزش یعني چگونه دانستن ، آموختن چگونه رفتار كردن ، آموختن چگونه با دیگران زیستن و آموختن چگونه تمام شدهاست . » بودن
تعلیم و تربیت فقط فراهم آوردن اطلاعات نیست بلكه پرورش كامل شخصیت انسان و سیر و سفر به
دنیاي درون به قصد ایجاد شناخت و پرورش ارزشهاست . در چنین دیدگاهي بيگمان معلمان در كانون
فرایند آموزش جاي مي گیرند و آموزش بدون وجود آنان ناممكن است . به گمان بسیاري از ما جوهر
آموزش آموختن به منزلهي گنج دروني انسان نامحسوس و درك ناشدني است .از جنبه ي آرماني، آموزش ارتباط دوسویه است كه در طي آن معلم و شاگرد هر دو مي آموزند . به گفتهي مهاتما گاندي ، معلم واقعي كسي است كه خود را شاگردِ شاگردانش بداند . یكي از موضوعهاي كلیدي كنفرانس جهاني آموزش براي همه تلاش براي یافتن روشهاي یادگیري نوین و سازگارتر با نیازهاي دانش آموزان بود .هیچ راهحل آمادهاي براي پیشرفت آموزش نمي توان یافت . هر كشور و اجتماعي باید روشهاي آموزش خاص خود را بیابد و از تجربههاي سایرین براي مقابله با مشكلات خویش بهره جوید . كساني كه اصلاح روشهاي آموزش را مدنظر دارند براي رسیدن به مقصود باید با چراغ خرد و تجربه گام بردارند و معلمان كارآمد و تأثیرگذار را سرمشق خود قرار دهند . با اندكي مطالعه در تاریخ تعلیم و تربیت مي توان دریافت كه سابقهي كلاسهاي چندپایه به آغاز تعلیم و تربیت گروهي منتهي مي شود .
و با درنظر گرفتن بافت جمعیتي روستاها در آینده نیز وجود خواهد داشت زیرا علاوه بر آن كه مسألهي
غیره اقتصادي بودن كلاسهاي كم تعداد را حل مي كند به تكمیل پایههاي تحصیلي نیز كمك مي نماید .
پراكندگي روستاها ، عوامل خاص جغرافیایي ، رشد منفي جمعیت به صورت كلي و كمبود تعداد دانش
آموزان واجبالتعلیم در بعضي از روستاها ، استفاده از وجود اطفال لازم التعلیم در امور كشاورزي در
سایر امور معاش خانوادههاي روستایي ، كمبود یا نامناسب بودن راههاي ارتباطي بین روستاها و
شهرها ، عدم موافقت بیشتر خانوادههاي روستایي به تحصیل دختران و .... از جمله مسایلي است كه
وجود این كلاسها را الزامي مي سازد . پس شایسته است نوع نگاه ما به این كلاسها و ضرورت
كلاسهاي چند پایه را » بحران « و نه یك » فرصت آموزشي « وجودشان تغییر نماید و به عنوان یك
مورد توجه قرار بدهیم . مي توان گفت كه این كلاسها مثال زدن چندنشان با یك تیر است چون معلمي ك
در یك كلاس چند پایه تدریس مي كند در واقع در طول یك سال ، تجربهي شش سال آموزش را به دست
مي آورد. پس باید تدریس در این كلاسها را غنیمت بدانیم و به عنوان یك فرصت خوب به آن بنگریم .
تدریس و یادگیري در همه جاي جهان در محیطهاي اجتماعي به نام كلاس درس انجام مي گیرد . در
این كلاسها دانش آموزاني وجود دارند ، كه سطح توانایيها و قابلیتهاي آنها بسیار یكسان است . این
گونه كلاسها ، كلاسهاي همگون نامیده مي شوند. كلاسهاي دیگر شامل دانش آموزاني است كه از نظر
قابلیتها ، میزان یادگیريهاي اولیه و سایر ویژگيها بسیار با یكدیگر تفاوت دارند . این گونه كلاسها ،
كلاسهاي ناهمگون نامیده مي شوند . كه كلاسهاي چندپایه مثال بارزي از آن است كه حتي چند پایه
تحصیلي در یك كلاس قرار مي گیرند .
تحقیقات زیادي براي مقایسه تأثیر كلاسهاي همگون و ناهمگون در مورد میزان پیشرفت تحصیلي
دانش آموزان انجام شدهاست . نتایج تحقیقات مزبور را مي توان چنین بیان داشت كه دانشآموزان
ضعیف در كلاسهاي همگون در مقایسه با همتایان خود در كلاسهاي ناهمگون گرایش كمتري براي
رسیدن به پیشرفت تحصیلي دارند . تأثیر مستقیم محیط رواني كلاس بر روي یادگیري دانشآموزان به
عنوان یك عامل مهم داراي پشتوانهاي تجربهزیادي است . والبرگ محیط رواني كلاس را به عنوان جو
یا فضاي كلاس توصیف مي كند . كه بالقوه همانند یك گروه اجتماعي بر آنچه كه دانش آموزان یاد مي
گیرند ، تأثیر مي گزارد .والبرگ حتي بیان مي كند كه تأثیر محیط رواني كلاس بر یادگیري نتایج شناختي ، عاطفي و رفتاري تقریبا 31 درصد مي رسد . تأثیر این عامل در یادگیري نتایج مذكور از تأثیر عوامل دیگر مانند رفتار ورودي و پیشرفت تحصیلي دانش آموزان بیشتر است .سه عنصر محیط رواني كه مربوط به یادگیري دانش آموزان است عبارتند از :
عاطفه ، وظیفه و سازماندهي . معلمان اثربخش با تركیب این سه عنصر قادر به ایجاد و آفرینش
كلاسهاي خواهند بود ، كه در نظر دانش آموزان وجه هاي جذاب ، وظیفه مدار و كاملاً سازمان یافته
دارد . كلاسهاي جذاب ، كلاسهایي هستند كه در آن دانش آموزان متوجه گونهاي احترام متقابل میان
خود و معلم مي شوند ، روابطي مثبت و منفي بر همكاري و مشاركت میان دانشآموزان حاكم است و
در نهایت درچنین كلاس هایي ، آنها از رضایت و خرسندي بیشتري بهرهمند مي شوند .
در 31 سال گذشته سه تحول مهم موجب پیشبرد تدریس شده است . یكي تحقیق مداوم بر الگوهاي
خاص و توسعه ي الگوي جدید و در نتیجه ، شفاف سازي بوده كه بر اثربخشي آنها افزوده است . دوم
توسعه تركیب الگوها با برنامههاي قوي درسي است . سوم تحولات تكنولوژي الكترونیكي كه توسعه ي
كتابخانهها را همراه دارد و اطلاعات انبوهي به داخل كلاس هاي درس كودكان مي آورد .
پیشینه کلاس های چند پایه :تدریس در کلاس های چند پایه، پدیده تازه ای نیست. در برخی از
کشورها، به ویژه در کشورهای اسلامی، چندین قرن از این روش آموزشی در مدرسه های مذهبی استفاده شده است. در کشورهایی مثل چین و نپال، پیش از اجباری شدن آموزش ابتدایی و نیز در کشورهایی که تحت سلطه استعمار قرار داشتند، تدریس در کلاس های چند پایه از قدمت یکصد ساله برخوردار است.
در کشور ما نیز عوامل جمعیت شناختی، جغرافیایی، تاریخی، سیاسی، اقتصادی، دینی و فلسفی در
تشکیل کلاس های چند پایه اثر چشمگیری داشته اند و از این روش تدریس برای برآوردن نیاز
آموزش همگانی استفاده شده و می شود.اگر چه در نظام آموزش و پرورش کشور ما، به منظور برقراری عدالت آموزشی، یعنی دادن حق طبیعی آموزش به تمامی کودکان واجب التعلیم کشور، از تدریس در کلاس های چند پایه استفاده می شود، اما بررسی های انجام شده در این مقوله مهم آموزشی و پرورشی، اجمالی و پراکنده اند و هیچ اقدام جدی و مثبتی در این زمینه صورت نگرفته است.حتی از نتایج بررسی های انجام شده نیز استفاده ای نشده است . بنابراین می توان گفت در کشور ما، این بخش از آموزش و پرورش، نادیده انگاشته شده است .از جمله تحقیقات انجام شده دراین زمینه،تحقیقی است پیرامون کلاس های چند پایه که بر اساس نتایج آن، بخشنامه توصیه شده است : " کلاسهای ادغامی از پایه های متوالی تشکیل شوند و نظارت، پیگیری و اصلاح امور آن ها از اولویت بیش تری برخوردار شود. همچنین برنامه ورزش این کلاس ها، برای هر پایه، به صورت مجزا طراحی شود. ." توسعه کلاس های چند پایه در بسیاری از کشورها به عنوان یک ضرورت شناخته شده است. در هندوستان 33 درصد مجموع مدرسه های ابتدایی، چند پایه هستند. این امر از عوامل متعددی ناشی شده است؛ از جمله: مسائل جغرافیایی ) نواحی صعب العبور، فقدان حمل و نقل آسان، پراکندگی مناطق و ... (، عوامل جمعیت شناختی ) نواحی کم جمعیت (، کمبود کلاس درس، مهاجرت و جابه جایی )
قبایل چادرنشین و مهاجران موقت ( و وضع نامساعد مردم از نظر اقتصادی و فرهنگی ) نیاز به
نیروی کار کودکان و ضروری ندانستن آموزش دختران. .) ویتنام نیز از جمله کشورهایی است که منابع قابل توجهی را برای گسترش آموزش در کلاس های چند پایه اختصاص داده و این نوع آموزش را به عنوان روشی آموزشی به رسمیت شناخته است و نیز خواستار ارتقای گسترده آن شده است. عوامل متعددی سبب به وجود آمدن چنین پدیده ای در ویتنام شده اند، از جمله: شرایط سخت اقلیمی و منطقه ای این کشور که رفت و آمد را با مشکل مواجه کرده است، جمعیت بسیار پراکنده ساکن در مکان هایی که دسترسی به آن ها بسیار مشکل است، رشد کم اقتصادی، به حدی که هنوز تعداد زیادی از مردم بی خانمان هستند، نقش خانواده به عنوان یک واحد اقتصادی کاملاً خودکفا و مستقل و استفاده از کار کودکان به عنوان منبع مهم نیروی کار. البته دلایل دیگری نیز در این امر دخالت دارند. از جمله این که: کلاس های چند پایه کوچک هستند و می توان آن
ها را ارزان تر از یک مدرسه چند کلاسه دایر کرد و پراکندگی آن ها نیز می تواند طوری باشد که نزدیک به محل اقامت دانش آموزان باشند. از طرف دیگر اختصاص دادن نیروی انسانی کافی به مدرسه های تک پایه با شرایط دشوار اقلیمی این نواحی امکان پذیر نیست و تعداد معلمانی که حاضرند در مناطق خاص و دور افتاده خدمت کنند، نسبتا کم است . ژاپن نیز یکی دیگر از کشورهایی است که با تصویب قوانینی از جمله: " قانون اصلاح آموزش و پرورش در مناطق دور افتاده " و "گام های اضطراری برای مناطق دارای جمعیت پراکنده " ، اقدام به
تشکیل کلاس های چند پایه کرده است و سعی دارد استانداردها را در این کلاس ها بالا ببرد و به این منظور، مجوزهای خاصی برای افزایش حقوق معلمان این کلاس ها، تأمین مسکن آن ها، فراهم کردن وسایل حمل و نقل، امکانات بهداشتی، خدمات پزشکی و پرستاری برای معلمان و دانش آموزان و افزایش سهم خزانه داری ملی برای توسعه ساختمان ها، ورزشگاه ها و مسکن معلمان در مناطقی که کلاس های چند پایه دارند، صادر شده است . بررسی ها در ایالات مختلف آمریکا نشان می دهند که گر چه روش گروه بندی بر اساس سن هنوز در حال توسعه است و مخالفت هایی با کلاس های چند پایه می شود، اما در برخی از ایالت ها، این کلاس ها برای متخصصان آموزشی یک انتخاب برتر است . در بسیاری از مدرسه ها، معلمان پیشنهاد ادغام
کلاس ها را کرده اند و حتی دیوار کلاس ها را برداشته اند؛ زیرا معتقدند، افرادی که در جامعه و خانواده زندگی می کنند، چند سنی هستند و آموزش باید نمونه ای از زندگی واقعی باشد . بنابراین، برای این که کلاس ها انعکاسی از زندگی واقعی باشند، دانش آموزانی با سنین متفاوت می توانند در یک کلاس حاضر شوند .
در رابطه با تأثیرات مثبت و منفی کلاس های چند پایه یا بی تأثیر بودن آن ها بر فرآیند یاددهی – یادگیری، تحقیقات متعددی انجام شده است که به نتایج متفاوت وغیر یکسانی رسیده اند. برخی از آن ها استفاده از کلاس های چند پایه را در درس هایی چون قرائت، ریاضی و دیگر موضوعات فهمیدنی سودمند نمی دانند و برخی دیگر هم محدودیت هایی برای این گونه کلاس ها برشمرده اند. مثلاً این که: تفکیک دانش آموزان در کلاس دشوار است، فشار کار بر معلم زیاد است، به نیازهای فردی دانش آموزان کم تر توجه می شود، فضای فیزیکی کلاس برای همه گروه های دانش آموزی وسعت کافی ندارد و آن ها نمی توانند فعالیت های خود را تحت راهنمایی معلم انجام دهند . خلاصه تجربیات به دست آمده در کشورهای:استرالیا، بنگلادش، جمهوری خلق چین، هند، اندونزی، جمهوری کره، مالزی، مالدیو، نپال، پاکستان، فیلیپین، و تایلند تأکید می کند که : برنامه ریزی آموزش ابتدایی و فهرست حداقل توانایی های آموزشی، برای کلاس های چند پایه طراحی و تهیه نشده اند. بنابراین، به کارگیری برنامه های مدرسه ای رایج در این گونه کلاس ها با مشکلاتی روبه رو است،
معلمان این کلاس ها با کمبود مواد و وسایل آموزشی مواجهند. ارزشیابی مستمر و مداوم که نیاز ضروری دانش آموزان چنین کلاس هایی است به خوبی صورت نمی گیرد .علاوه بر این ها، بسیاری از معلمان این کشورها در کلاس های آموزشی چند پایه کار می کنند، اما برای تعداد کمی از آن ها تربیت معلم قبل یا در حین تدریس تشکیل می شود و همچنین سیستم آموزشی این کشورها به طور کلی توجه کافی به کارکرد مناسب این مدرسه ها ندارد . پاوان و میلر بروس در تحقیقات دیگری نشان دادند که برنامه های کلاس های چند پایه باعث ارتقای سطح آموزش در بسیاری از مدرسه ها شده و نتایج بهتری از آموزش سنتی داشته است. پاروان،
مورد مطالعه در آمریکا و کانادا انجام داد و متوجه شد که اکثر کلاس های چند پایه ) 81 درصد ( درپاسخ به تست ها، موفقیت بیش تری داشته اند و در مورد بهداشت روانی نیز 82 درصد آن ها از وضعی بهتری برخوردار بوده اند . هفت مورد تحقیق در زمینه مقایسه وضعیت دانش آموزانی که تمام دوره ابتدایی خود را در مدرسه های تک پایه گذرانده اند و دانش آموزانی که در کلاس های چند پایه تحصیل کرده اند، نشان می دهد که دانش آموزان کلاسهای چند پایه موفقیت تحصیلی بیش تری داشته اند . سیمون ویمن در تحقیقی که در سال 1228 منتشر کرد، ضمن بررسی 48 تحقیق در زمینه کلاس های چند پایه که 33 مورد آن در ایالات متحده انجام شده است، نتایج تست های استاندارد را در کلاس های تک پایه یا چند پایه مقایسه کرد و نتیجه گرفت که عموما نتایج برابر هستند، در حالی که تحقیقات دیگر، تفاوت هایی را گزارش کرده اند . بررسی تأثیرات کلاس های چند پایه در کالیفرنیا نشان می دهد، این کلاس ها ضمن این که فرصت خوبی برای انجام کار گروهی و برقراری ارتباط دانش آموزان با یکدیگر فراهم می کنند، رشد اجتماعی و درک متقابل آنان را نیز بالا می برند و زمینه ساز دوستی با دانش آموزان پایه های دیگر هستند که خود این امر سبب می شود، دانش آموزان به نظرات همدیگر اهمیت بدهند.بررسی ها در مجموع نشان می دهند، در صورتی که کلاس های چند پایه از طرف مسؤلان و والدین حمایت شوند، بسیار موفق خواهند بود . علاوه بر انجام فعالیت های گروهی، ارتباط دانش آموزان با معلم، در کلاس های چند پایه عمیق تر است. معمولاً دانش آموزان به مدت چند سال با یک معلم در ارتباط هستند و این فرصت مناسبی است تا دانش آموزان پایه های بالاتر به افراد پایه های پائین تر در یادگیری کمک کنند و این امر باعث تقویت آموخته های خودشان هم می شود. همچنین، بر اساس تشخیص معلم، دانش آموزان این کلاس ها در بیش از یک امتحان دو نوبته ارزشیابی می شوند، و هر کودک می تواند به شیوه خودش یاد بگیرد و در مجموع استفاده از کلاس های چند پایه، از نظام مبتنی بر فرد یا پایه تحصیلی، مؤثرتر و ارزان تر است . با توجه به نتایج بررسی ها، تحقیقات و تجربه های متعدد، امروزه درباره تلفیق دانش آموزان سنین متفاوت در یک کلاس درس و تشکیل کلاس های چند پایه، موافقت عمومی و اجماع نظر به وجود آمده
است .طبق نظر بروس میلر، برای اجرای کلاس های چند پایه، انجام مقدمات زیر لازم است :
-مرور تحقیقات قبلی - طراحی الگوهای مناسب - تغییر قوانین با توجه به مدل طراحی شده، - باز تولید مفاهیم اساسی مربوط به نظریه های یادگیری و ویژگی های دانش آموزان، - زمینه سازی برای تغییر تدریجی تکاملی بلند مدت .بر اساس نتایج تحقیقات و تجربه های انجام شده در کشورهای عضو مرکز نوآوری آموزشی برای
توسعه در آسیا و اقیانوسیه و سایر کشورها و همچنین ماهیت آموزش در کلاس های چند پایه، به نظر می رسد، تحلیل علمی وضع موجود و ارائه طرح ها و برنامه های مناسب .این زمینه ضرورتی اجتناب ناپذیر دارند
توزیع کلاس های چند پایه در کشورهای مختلف : انگلستان -1/25 درصد دو یا چند پایه هستند. نیوزلند-
53 درصد معلمان در کلاس های چند پایه تدریس می کنند .ایرلند-11 درصد مدارس ابتدایی دو یا چند پایه
هستند . اسکاتلند :33 درصدکلاس ها چند پایه هستند . فنلاند-32/5 کلاس ابتدایی ها چند پایه هستند .
نروژ-12 درصدکلاس چند پایه هستند .اتریش -25 درصد مدارس دو یا سه پایه یا بیشتر از آن را دارند .یونان-
31 درصد کلاس های ابتدایی کلاس های چند پایه هستند . چک - 35 درصد کلاس های ابتدایی چندیابه اند .
سویس - 33 درصد کلاس ها در سطوح ابتدایی چند پایه هستند . آلمان - 11 درصد از دانش آموزان در کلاس های چند پایه حضور داشتند .سوئد -طی سال های 1213 تا 1211 حدود 35 درصد مدارس چند پایه بودند .
استرالیا-31 درصد مدارس در سال 1221 چندپایه بودند .کانادا : از هر 3کلاس یکی از آن ها چند پایه است .
نحوه ي مدیریت در کلاسهاي چندپایه :مدیریت در آموزش چند پایه ضروریات توجه به پارامترهاي مربوط به مدیریت کلاس ، از ضرورت هامي باشد که در اینجا به مواردي اشاره شده است :
الف - دانش آموزان را با احترام صدا کنید :مي تواند انتظارات مشابهي را ایجاد کند که از » خانم « یا » آقا « در خطاب شاگردان با عناویني چون طریق فرد نیز برآورده خواهد شد . هنگامي که دانش آموزان را با این عناوین خطاب مي کنیم ، احساس بزرگتر کردن و بالغ شدن در آنها ایجاد مي شود . دانش آموزان قادرند این حقیقت را بفهمند.که بزرگ گرفته شدن ، با خود مسئولیتها را بر عهده دارد . آنها تلاش مي کنند آن احترام و اعتقاد
معلم را حفظ نموده و یا دوباره احراز نمایند از آن پس بیشتر به صورت رشد یافته و بالغ رفتار خواهند کرد ، در نتیجه کمتر دست به عمل خلاف خواهند زد .
ب - نام دانش آموزان را به خاطر بسپارید : نام دانش آموزان را سریع یاد بگیرید . این کار یک الزام و ضرورت است . بسیاري از روشهاي مدیریت کلاس و نیز روشهاي تدریس با داشتن نام دانش آموزان کامل مي شود . این امر موجب مي شود که دانش آموز حتي وقتي که به وي نگاه نمي کنید ، بتوانید مورد خطاب قرار دهید و وي را به
جریان مباحث کلاس برگردانید . رفتار چند روز اول معلم در کلاس ، میزان تسلط معلم و این که دانش
آموزان بفهمند تا چه حدي مي توانند با معلم کنار بیایند . براي برقراري نظم و ترتیب در بقیه ي سال
تحصیلي امري قطعي و تعیین کننده است .
پ-  مسئولیتها را واگذار کنید : دانش آموزان در قبال رفتارشان هر چه بیشتر احساس مسئولیت کنند ، نیاز کمتري به اعمال مدیریت از سوي معلم خواهند داشت . بنابراین معلم به هر دلیلي جز به بهانه ي محدودیت زمان و انرژي جهت مدیریت کلاس مي بایست به تعداد دانش آموزان مسئولیت پذیر بیفزاید. همچنین مسئولیت دادن باید از مسئولیتهاي کوچک و کم اهمیت شروع شود و پس از آنکه دانش آموز از خود قابلیت ایفاي مسئولیت را نشان داد ، مسئولیتهاي مهمتري به وي واگذار گردد و دانش آموزاني که از مسئولیت پذیري بالایي برخوردارند ، کمتر نیاز به برقراري نظم خارجي از سوي معلم دارند.
ت  - عقب بایستید و به دیگران فرصت دهید .  ث -  آرام ، خونسرد و حرفه اي عمل کنید . ج -  قانون را اجرا کنید ، دلیل تراشي را نپذیرید . ح -  تفاوتهاي فردي و ویژگیهاي خاص دانش آموزان را در نظر بگیرید
مدیریت زمان: معلمان چندپایه بدلیل دارا بودن نقش چندگانه ي خود که در هر ساعت درسي مي بایست ایفا نمایند از حساسیت زیر برخوردارترند ، یعني ارزش زمان در کلاسهاي چندپایه به چند برابر نسبت به کلاسهاي
عادي مبدل مي شود . صرف وقت دقایق زمان در این کلاس از خدمات آموزشي استفاده نمایند . در کلاس چندپایه معلم مي بایست کنترل کلاس و نظارت بر فعالیتهاي درس پایه هاي مختلف را بر عهده داشته باشد . به خاطر کمبود وقت در کلاس معلم گاهي احساس مي کند ساعات دیگري علاوه بر ساعات رسمي در هفته را مي بایست به دانش آموزان اختصاص دهد و این کار اگر تداوم یابد معلم خود و دانش آموزان را خسته نموده و شاید نتایج مطلوبي در بر نداشته باشد.و از استفاده ي درست از زمان در ساعات رسمي کلاس مي تواند کار تعلیم و ترتیب را به سامان برساند به گونه اي که نیاز به صرف وقت خارج از برنامه نباشد . مدیریت اوقات معلم به معني مسلط بودن و کنترل زمان کار در کلاس است نه اینکه زمان معلم را تحت کنترل خود در آورد.در کلاسهاي چند پایه که معمولاً یک کلاس به عنوان محور مطرح مي باشد و معلم در آن ساعت براي آن کلاس تدریس ارائه مي دهد وقت بیشتري در آن ساعت صرف مي کند و ما بقي پایه ها برنامه عملي تمرین خود را انجام مي دهند. –  معلم چند پایه از معلم یاران به نحوي استفاده مي کند که ناظر بر فعالیتهاي دانش آموزان باشد . یعني زماني را که او براي یک پایه تدریس صرف مي کند . معلم یاران به کمک معلم کلاس آمده و کار
نظارت و همیاري را براي هم شاگردیهاي خود انجام مي دهند و بعد در فرصتي مناسب گزارش آن نظارت را از معلم یاران دریافت و توصیه هاي ضروري و رهنمودهاي لازم ارائه مي دهد.مدیریت موفق کلاس تنها زماني امکانپذیر است که معلم اهداف روشن و متناسبي را براي خود ترسیم کرده و در کلاس مراقبتهاي لازم و کافي را براي دستیابي به آن اهداف از پیش تعیین شده بعمل آورد . این تنها راهي است که بتوان بین کارهاي روزمره از یک سو و ترقي و کسب رضایت شخصي از سوي دیگر ارتباط و پیوند برقرار کنیم. در کلاسهاي چند پایه برنامه ، همان طرح آموزشي است که معلم مي بایست تهیه کرده باشد که در یک جلسه کلاس هر یک از پایه ها چه سهمي دارند ، معلم براي هر یک چه نقشي ایفا مي کند . معلم بایدمراقب باشد اتفاقاتي که در کلاس ناخواسته رخ مي دهد و او را از پرداختن به طرح آموزشي دور مي کند حتي الامکان نادیده گرفته و وقت خود را صرف طرح آموزشي نماید مگر اینکه رویداد در جهت تعلیم و تربیت دانش آموزان باشد. بخشي از مدیریت زمان از طریق تفویض اختیار امکانپذیر است . در کلاسهاي چند پایه معلم مي تواند بخشي از وظایف خود را به یکي از معلم یاران هر پایه تفویض نموده و سپس از انجام کار مسئولیتهاي تفویض شده را بازاریابي ، نظارت و بررسي نموده و معلم یاران را نسبت به کاستي هاي احتمالي راهنمایي نماید . بدین ترتیب ضمن استفاده از وقت ، نسبت به کنترل کلاس و مدیریت کلاس تلاش نموده است.
انتخاب كمك آموزكاریا معلم یار:{ خلیفه ) :معلم مي تواند از نیروي برخي از دانش آموزان در جریان آموزش یاري بگیرد تا بتواند وقت آزاد خود را بیشتر صرف تدریس فعال به كلاس هاي محور بنامید. واگذاري مسئولیت به این افراد باید كاملاًدقیق و حساب شده صورت گیرد و حتما تحت نظارت معلم همكاري كنند.
در انتخاب معلم یار رعایت موارد به شرح زیر كاملاً ضروري است:به علت خصوصیاتي سني اولاً  : احتمال انتخاب معلم یار همیشه یك نفر به عنوان اعمال نظر و خصومت فراوان است و ثانیا : - » در صورت وجود صلاحیت اخلاقي و حس قبول و انجام خود دانش آموز ممكن است از تحصیل عقب بماند.

« با واگذاري مسئولیت به دانش آموز توانا مسئولیت در همه تقویت مي شود و از ستاره شدن بي مورد یك فرد جلوگیري حس قبول و انجامبه عمل مي آید. دانش آموز از تعادل روحي در حد سن خودش برخوردار باشد . -
در بین دانش آموزان نفوذ معنوي داشته باشد. - اولیاي دانش آموز به انجام كمك رضایت بدهند. - دانش آموز از استعداد، توانایي، و بهره گیري هوشي نسبتا بالایي برخوردار باشد. - دانش آموز از نظر پیشرفت تحصیلي ومسایل رفتاري، نمونه اي از نظم و انضباط باشد. -
كاربرد برخي روشهاي تدریس در كلاسهاي چند پایه:

روش سخنراني : روش سخنراني مختص كلاسهاي پرجمعیت است واین روش در نظامهاي آموزشي سابقه اي طولاني دارد.ارائه ي مفاهیم بطور شفاهي ازطرف معلم ویادگیري آنها از طریق گوش كردن ویادداشت برداشتن از طرف شاگرد،اساس كار این روش را تشكیل مي دهد.در فرایند تدریس با این روش تمام عوامل تحت كنترل معلم است او مي تواند به هر ترتیبي که خود مي پسندد درباره ي موضوع مورد نظر سخن بگوید وهر وقت لازم بداند آنرا پایان دهد.روش سخنراني به علت اینكه روشي ارزان است،براي تدریس در كلاسهاي چند پایه مناسب است وباتوجه به موقعیتهاي زماني و مكاني و مجموعه ي تجهیزات،روش سخنراني بسیار انعطاف پذیر است وهمچنین این روش سبب تقویت اجتماعي،علاقه ،اعتماد بنفس وكاهش احساس تنهایي مي شود.
روش پرسش و پاسخ: روشي است كه معلم بوسیله ي آن شاگرد را به تفكر در باره ي مفهومي جدید یا بیان مطلبي تشویق مي كند.در این روش شاگرد تلاش مي كندباكوششهاي ذهني،از معلوم به مجهولئ حركت كند.این روش را روش سقراطي نیز گفته اند.روش پرسش و پاسخ به دلایلي چون:تقویت اعتماد بنفس شاگردان،ایجاد علاقه وتقویت تفكر خلاق در شاگردان،تقویت استدلال وقدرت اظهار نظر شاگردان،شركت بیشتر دانش آموزان در بحث وفعالیتهاي آموزشي و بیشتر شدن انگیزه ي فعالیت وتحقیق در شاگردان براي كلاسهاي چند پایه مفید و موثرمي باشد. .
روش همیاري: در اینجا دانش آموزان یاد مي گیرند كه باهم موفق مي شوند ویا شكست مي خورند و هر دانش آموزدر اوقاتي به كمك نیاز داردیا چیزي براي گفتن دارد،مي تواند به كمك همكلاسیهایش تكیه كند.در چنین كلاس وظیفه ي معلم این است كه كلاس را به گونه اي سازمان دهد كه دانش آموزان احساس وابستگي مثبت به یكدیگر داشته باشند واین تصور حاكم باشد كه هیچ یك از اعضاي گروه نمي تواند موفق شود مگر اینكه تمام اعضا موفق شوند واین روش در كلاسهاي چند پایه موجب تقویت قدرت مدیریت ورهبري فراگیران،موجب تقویت استدلال وقدرت اندیشه وعدم نیاز بیشتر به معلم در دانش آموزان مي گردد. .
روش حل مسئله: این روش در حقیقت نوعي آماده كردن فراگیر است براي زندگي. زیرا زندگي یعني مواجه شدن بامسایل و كوشش براي حل آنها.در این روش ،فعالیتها ي آموزشي به گونه اي تنظیم مي شود كه در ذهن فراگیر مسئله اي ایجاد شود و او علاقه مند شود كه با تلاش خودراه حلي براي آن مسئله پیدا كند.روش حل مسئله ممكن است بصورت فردي یا گروهي اجرا شود.روش حل مسئله موجب ارتباط فعالیتهاي مدرسه با زندگي واقعي شاگردان مي شود و ازنظر روانشناسي یكي از بهترین روشهاي تربیتي براي ایجاد تفكر علمي در شاگردان است و باعث برانگیختن علاقه ي طبیعي شاگردان به درس مي شود. باایجاد مسئله در ذهن دانش آموزان ،معلم تنها به عنوان راهنما بوده و دانش آموزان خود به دنبال راه حل مورد نظرمي روند.در نتیجه معلم وقت بیشتري را جهت رسیدگي وتدریس به سایر پایه ها دارد. .
روش آزمایشي: روش آزمایشي فعالیتي است كه در جریان آن شاگردان عملا با بكار بردن وسایل وتجهیزات ومواد خاصي در باره ي مفهومي خاص تجربه كسب مي كنند.وبا توجه به این كه درسهاي پایه هاي ابتدایي اكثرا با همدیگر ارتباط دارند،در نتیجه انجام آزمایشها با استفاده از امكانا ت موجود براي یك پایه ، ممكن است پایه هاي دیگر همان موضوع درسي را در كتاب درسي خود داشته باشند واین كارممكن است موجب یادآوري براي پایه هاي بالا وموجب آشنایي مختصر پایه هاي پایینتر گردد .
: نکاتي چند براي بهینه کردن آموزش چندپایه اي: استفاده ازطرح درس مناسب - استفاده از روشهاي مختلف اداره کلاس چند پایه - تقسیم مسئولیت ها بین دانش آموزان -استفاده ازکتابها و تمرینات خودآموز ، کارتها و لوحه هاي آموزشي .
تقسیم مناسب زمان بین پایه ها :(آموزش توسط همسالان با استفاده از معلم یار در یاددهي به دانش آموزان )
فراهم ساختن محیط مناسب وفعال براي یادگیري - استفاده ازچندتخته سیاه درکلاس - سازماندهي دانش آموزان براي خودآموزي و ...........
شیوه هاي اداره کلاسهاي چندپایه : این که معلم چه شیوه هاي ارایه اي را برمي گزیند به موضوع درس،شخصیت آموزگارو دانش آموزبستگي دارد.ازمیان این شیوه هامي توان برخي رایادآورشدازجمله
الف - ( طریقه محوري )ارایه موضوع هاي ناهمانند : دراین روش براي هرپایه درس معیني پیش بیني مي شود به طریقي که حداکثر 3 گروه از دانش آموزان بازمان تعیین شده با معلم کارکنند.براي گروههاي دیگردروسي معین مي شود که به تعامل کمتري نیازدارند.براي مثال معلم بایک گروه علوم کارمي کنند درحالي که گروههاي دیگر به انجام کارهنري، نوشتن انشا ،خط وتمرین ریاضي مي پردازند دراین روش چون اساس کار معلم در هر ساعت بایک یا دو احتمالاًسه گروه مي باشد وگروههاي معیني در محور کار قرار مي گیرند ، روش محوري نامیده مي
شود.
ب- ( طریقه گروهي)ارایه موضوع هاي همانند: ) : شیوه دیگري که مي توان درتدریس کلاسهاي چندپایه به کارگرفت،تدریس درس وموضوع واحداست،دریک جلسه درس به کلیه پایه هاي موجود در یک کلاس درس که به روش گروهي یا یک موضوعي و یا دروس همسان نام گذاري مي شودیک موضوع ارایه مي شود، مثلاً در یک جلسه درسي به تمام پایه هاریاضي ارایه مي شود .
محاسن شیوه گروهي دراداره کلاسهاي چند پایه:1- از وسایل آماده شده براي تدریس ، براي چندپایه مي توان استفاده کرد . بدین طریق هم در وقت وهزینه صرفه جویي مي شود و هم برمفید بودن تدریس مي افزاید .
2 -با این روش مي توان دانش آموزاني که در بعضي از دروس عقب مانده گي دارند در پایه ي پایین - ترقرارداد تا عقب مانده گي جبران شود و دانش آموزاني که پیشرفته هستند از درس سطح بالاتراستفاده کننده دراین روش مي توان ازروش آموزش تاحدتسلط استفاده کردکه ازروشهاي جدیدآموزشي بسیارفعال وموثردریادگیري است.
3 تدریس موضوع هماننددریک جلسه درسي به تمام پایه ها شانس توجه به همه پایه هارا به یک - نسبت افزایش مي دهد.زیرا زمینه ي کارمعلم درمحدوده اي است که هم دانش آموزمي تواندبه قسمتي ازنکات موردعلاقه اش گوش دهدوهم معلم فرصت رسیدگي بیشتربه پایه ها راپیدامي کند.
ج - ( شیوه مشترک محوري وگروهي):دراین روش بعضي ازدروس به طورگروهي وبعضي به طور محوري تدریس مي شود.آن چه مهم است. این که معلم طوري برنامه ریزي کندکه بتواندازهرروش مدتي استفاده کندوپس از ارزیابي ازپیشرفت کارروش خودراانتخاب نماید)رئوف رضایي(نقش و وظیفه ي معلم چندپایه:درتعیین وظایف ونقشهاي معلم چندپایه روشن مي شودکه بیشتربحث مربوط به این موضوع،به نقشهاووظایف معلم درکلاس درس،مدرسه واجتماع مربوط نمي شود،بلکه با ویژگیهاي کلي تري که هرمعلم باخودبه محیط کارش مي آورد،مرتبط است.این ویژگیهاي کلي ترعبارتنداز:1 ایثار،صلاحیت وتعهد - مهارت درزبان رایج آن اجتماع 2 -داشتن مهارتهاي بسیارپیشرفته دربرقراري ارتباط 3-مدیریت کارآمدواثربخش درکلاس درس .
برخي دیگراز وظایف ونقشهاي معلمان چندپایه به شرح ذیل مي باشد :به عنوان معلم وظیفه ي اصلي معلم چندپایه،آموزش دانش آموزان ازطریق انتقال دانش،ایجادمهارتها والقاي ارزشهاونگرشهاي مطلوب به آنهااست.معلم بایدهمه فن حریف باشدتابتواندبااستفاده ازراهبردهاي مختلف،یادگیري رابراي تمام دانش آموزان کلاس معنادار وموثرسازد،بدون اینکه نگران تفاوتهاي فردي دانش آموزان باشد.
به عنوان تسهیل کننده:معلم بایدبتواندتفاوتهاي فردي دانش آموزان راتشخیص دهد،آنهارابه یادگیري تشویق کندوبااستفاده ازموادآموزشي آنهاراهدایت کند.معلم بایدبتوانداین کارهارادر تمام دروس وبراي دانش آموزان تمام
پایه ها انجام دهد . معلم باید هم ارائه دهنده ي دانش وهم تسهیل کننده ي یادگیري باشدومیزان یادگیري راهم درکل گروه دانش آموزان وهم درفردفردآنها افزایش دهد .
به عنوان رابط اجتماع یا شخص مرجع:معلمان چندپایه به دلیل تحصیلات وشغلشان،درجوامع محلي هم ازدیدگاه دانش آموزان وهم ازدیدگاه والدین ازموقعیت مهمي برخوردارهستند.بنابراین معلم چندپایه رابط اصلي مدرسه واجتماع است.بسیاري ازموقعیتهایي که مدارس چندپایه درآن قراردارندبه گونه اي است که براي بهبودکیفیت
خدمات آموزشي مدارس چندپایه،همکاري وتعاون اجتماع محلي موردنیاز است.این همکاري ممکن است مشارکت اجتماع رادرفعالیتهاي مختلف مثل ساخت ونگهداري کلاسها،تهیه ي وسایل کمک آموزشي وایفاي نقش به عنوان معلم یار ، معلم نیمه حرفه اي راشامل شود.
به عنوان مشاوره ومدد کار اجتماعي: به عنوان برنامه ریز به عنوان ارزشیاب - به عنوان کنترل کننده کیفیت
به عنوان طراح مواد آموزش .

 مقایسه ای بین کلاس های چندپایه وتک پایه:انواع روش هابه کارمی روندتانیازهای تک تک فراگیرا باتوانایی های متفاوت ودرپایه های مختلف برآورده شود.رویکردی کلی کلاس برای برآوردن نیازهای افرادی باتوانایی های مختلف درپایه مشابه به کارمی رود.سازمان دهی : وقت بیشتری صرف سازماندهی وطراحی آموزشی می شود. معلّم فقط مسئول برنامه درسی دیکته شده برای آن پایه خاصّ است. روابط به علّت کوچکی اندازه ی کلاس معلّم به نظرجزئی ازیک واحدخانوادگی می رسد.جمعیت مدرسه بزرگ تراست پس ایجادروابط بین
فردی سخت تراست.خودآموزی آموزش به گروه هم سال به کارمی رود.سایرفراگیران به عنوان معلّم والگوعمل می کنند. معمولارهبران گروه به دیگران کمک می کنند.تربیّت معلم بسیاری ازمعلّمان آموزش چندپایه ندیده اندوحمایت فنّی ازآن هانمی شود ، بسیاری باحمایت دولت آموزش می بینند. عضو کودکان کم تری غالبادرکلاس چندپایه هستنداماازسنین مختلف ودانش آموزان توانایی های متفاوت دارند. اندازه ی عادی کلاس 04 تا 04 دانش آموز است که هم سن وهم پایه اند اماتوانایی های متفاوت دارند. برنامه درسی : برنامه درسی برای کلاس های چندپایه طراحی نمی شود. صرفا" برنامه درسی برای کلاس های تک پایه است.
حقوق ومزایا :مزایای خاصی برای تدریس کلاس های چندپایه وجوندارد.مزایای خا صّی ازطریق ارتقای شغلی تعلق می گیرد . مهارت ها : معلّمان نیازمندمهارت های بیشتری به منظوراداره ی پایه های مختلف اند.
مهارت های کم تری برای اداره یی پایه لازم است.منابع :اجتماع غالبافقیراست ونمی تواندمطالب وموادآموزشی اضافی تامین کند. دولت غالباموادآموزشی راتامین می کند. |روشهای تدریس مناسب در کلاس های چند پایه
هدف ازروش های تدریس مناسب دراین کلاس ها عبارت است از:
الف - درک و فهم انواع روش های تدریس در ارایه هر چه بهتر مفاهیم و مطالب مورد نیاز فراگیران .
ب  - آشنایی با زمینه های کاربردی انواع روش های تدریس با عنایت بر رویکرد نوین آموزشی
ج - آشنایی با روند اجرایی روش های تدریس دروس مختلف در کلاس های چند پایه
1.روش تدریس بحث گروهی : از جمله روش های تدریس دانش آموز محور است که در این روش فراگیران تلاش زیادی برای فراگیری دانش مهارت و نگرش می کنندو دانش آموزان به نحوی فعال در تدارک زمینه های لازم –
برای یادگیری هستند و آنان ترغیب می گردند تا مفاهیم اصول و تعریف را از راه استدلال بیاموزند .توانایی شنیدن آرای دیگران ،سنجیدن نوع تفکر آن ها سازمان دهی آرای ایستادگی و یا پا فشاری برباورها موافقت با دیگران و...را داشته باشد. معلم در این روش باید توانایی لازم برای پیگیری بحث و پیشگیری از انحراف بحث را داشته باشد و افزون بر این از روش تدریس بحث گروهی بهره بگیرد و توان تصمیم گیری قطعی در موارد نیاز را
جهت جلوگیی از انحراف بحث به سمت وسوی نظرات و آرای یک فرد را داشته باشد.
روش تدریس بحث گروهی در پی تحقیق اهداف زیر است:الف - آماده سازی دانش آموزان برای شرکت در فرآیند یادگیری ب - ایجاد تحریک و انگیزش در دانش آموزان ج - ترغیب دانش آموزان به تحلیل انتقادی مفاهیم مهارت و نگرش ها د - ایجاد تحریک در دانش آموزان به منظور ارایه ی راه حل های خلاقانه برای مسایل ه - رورش مهارت های همیاری و مشارکت .
2.روش تدریس پرسش و پاسخ : یکی از روش هایی است که معلم به وسیله ی آن دانش آموز را به تفکر درباره مفهومی جدید یا بیان مطلبی تشویق می کند و شاگرد تلاش می کند با کوشش های ذهنی از معلوم به مجهول حرکت کند از این روست که این روش و نامگذاری آن به روش تدریس سقراطی توجیه پذیر می شود.معلم در این روش هنگام جلب توجه شاگرد به مطلب یا درس جدید تدریس آن مستقیما به بیان مطلب نمی پردازد .بلکه با طرح سؤال هایی منظم ،فعالیت ذهنی شاگردان را در مسیر مطا لب و مفاهیم جدید قرار داده و آن ها را هدایت می کند تا خودشان به کشف مفاهیم جدید توفیق یابند.این روش هم برای مرور مطالبی که قبلآ آموخته شده و یا ارزشیابی میزان درکی که شاگردان ازمفهوم درس دارند و برای پرورش قدرت تفکر آنان روش های بسیار مناسبی است. در این روش سؤالات مطرح شده باید از قالب بندی درست برخوردار باشند .یعنی از ساده ترین کلمات استفاده شود سؤال ها باید واضح باشند ضمنا سوالت باید معقول و در حیطه تجارب فراگیران و مربوط به نکات کلیدی درس باشند و مهم تر از همه باید از همه باید جواب ها برانگیزنده باشند و میزان فهم و دانش فراگیرنده را بسنجند.
الگوهای نوین تدریس در کلاس چند پایه : كلاسهاي چندپایه را مي توان با كمك روش هاي زیر اداره كرد :
روش محوري . روش گروهي . روش مشترك محوري و گروهي . -ولي هر كدام از این روش داراي محاسن و معایبي است اما به گفتهي یكي از صاحبنظران تعلیم و این ما هستیم كه باید در صورت ملاحظهاي شیوههاي بهتر ، » همه روشها فقط وسیله هستند « تربیت خود را در قالب خاص قرار ندهیم .
حال این سؤال پیش مي اید كه بهترین روش تدریس در كلاسهاي چندپایه كدام است ؟
هیچ یك از روشهاي تدریس في نفسه خوب یا بد نیستند بلكه نحوه و شرایط استفاده از آن هاست كه
باعث قوت یا ضعفشان مي شود . لذا معلم باید با توجه به : هدفهاي آموزش محتوي هر درس نیازها و علایق دانش آموزان امكانات موجود تراكم دانش آموزان تعداد پایههاي موجود در كلاس و ... مناسب ترین شیوه را براي یك تدریس مطلوب انتخاب نماید .مسلما در یك جلسه تدریس ، الزاما نباید فقط از یك روش استفاده كنیم و بر حسب موقعیت مي توانیم تركیبي از روشهاي تدریس را مورد بهره برداري قرار دهیم . براي انجام این مهم باید شناخت ، توانایي و مهارتهاي فراوان در بكار بردن الگوهاي متنوع تدریس را داشته باشیم . بسیاري از معلمان میان الگو و روش تفاوت قائل نیستند ولي با توجه به تعاریف الگو و روش تدریس مي توان دریافت كه هرمعلمي در واقع با انتخاب یك الگوي خاص ، راه و روش و رسانهي مورد لزوم براي رسیدن به هدف را نیز انتخاب كردهاست .اینكه فقط نیاز به تغییر را بشناسیم در خیلي از موارد ما را به مقصود نمي رساند . دستیابي به
پیشرفت آموزشي به دانسته ها و مهارتهاي معلمان بستگي دارد . البته معلم باید مفاهیم پیچیده راتوضیح دهد اما شیوههاي دیگري هم براي اصلاح آموزش داریم كه دستیابي به آنها به مهارت معلم نیاز دارد . معلمان مي توانند مهارتهاي خود را از منابع زیر بدست آورند : 1 دورهي كارآموزي قبل از خدمت . 2 كتابها و راهنما و دستورالعملها . 3 دوره ي كارآموزي ضمن خدمت . با مراجعه به منابع جدید و شبكه اي اینترنتي به ویژه شبكه ي انجمن برنامه ریزي درسي و رهبري آموزش ، كلیه ي الگوها مورد بررسي قرار گرفته و تلاش گردیده تا مفاهیم اصلي و كلیدي هر یك از الگوها استخراج ، سازماندهي مجدد و خلاصه گردد . در مجموع ، بر اساس مطالعات انجام شده در دهه 21 و اوایل قرن 21 ، تمایل متخصصان الگوهاي تدریس دال بر طبقه بندي كردن الگوهاست . براساس آخرین طبقه بندي الگوهاي تدریس در چهارخانواده اصلي تقسیم بندي شده اند این خانواده ها : عبارتند از:الف-خانواده هاي پردازش اطلاعات ب- خانوادهي اجتماعي تدریس ج - خانواده تدریس فردي د -خانواده ي سیستم رفتاري .
اگرچه هر یك از خانواده هاي الگوهاي تدریس رویكردي متمایز نسبت به تدریس دارند اما به هیچ وجه متضاد نبوده و مي توان از عناصر و مؤلفه هاي آنها به صورت تركیبي سودجست . این امر مستلزم خلاقیت ، تجربه و مهارت و وسواسي علمي و حرفه اي است . در اینجا به طور مختصر به چهار خانواده الگوهاي تدریس اشاره مي شود . كه مي توان از تركیب این الگوها جهت بالا بردن كارآیي معلمان در كلاسهاي چندپایه به منظور جبران كمبود وقت و تعداد پایه ها و .... استفاده كرد .
الف- الگوهاي پردازش اطلاعات :خانوادهي الگوهاي پردازش اطلاعات ، همانطوري كه از اسم شان پیداست ، در پردازش اطلاعات به دانش آموزان كمك مي كنند . علاوه بر این دانش آموزان در حین جمعآوري اطلاعات و كار روي آنها ، معمولاً دانش را به شكل مشاهدات یا دادههاي از كتابها و منابع بدست مي آورند . پس دانش در سطح سازمان یافتهتري ایجاد مي شود ، بدین ترتیب كه با طبقهبندي ساده شروع مي شود و سطح آن تا
ساختار دانش رشتههاي علمي و نهایت ا تا دانش نظري از جمله راههاي مختلفي كه تئوريها ساخته مي
شوند گسترش مي یابد . الگوهاي پردازش اطلاعات به روشهایي تأكید مي كنند كه از طرف گردآوري اطلاعات و سازماندهي آنها ، درك مشكلات و ارائه راهحلهایي براي آنها و توسعه مفاهیم و زبان براي انتقال راهحلها ، شور و شوق انسان را براي درك جهان افزایش مي دهند . تمام الگوهاي پردازش اطلاعات به دانش آموزان
كمك مي كنند تا نسبت به استراتژيهاي یادگیري آگاهي یافته و از این استراتژیها براي تحقق و تفكر دردنیاي پیرامونشان استفاده نمایند . بنابراین ، این مدلها وجه اشتراك زیادي دارند . همهي آنها در یك هدف مشترك هستند ، هدف مشترك آنها این است كه در فراگیران كاوشگري پرورش دهند . با این حال ساختار و اهداف این مدلها ، با توجه به آنچه مورد تأكید قرار مي دهند . ابزار یادگیري و جنبه هاي از محتوا كه فراگیران را قادر به كشف ميكند متمایز هستند . و از این خانوادهها مي توان به الگوهاي تفكر استقرائي ، كسب مفهوم و پیش سازمان دهنده اشاره كرد.
ب- خانوادهي الگوهاي اجتماعي تدریس :وقتي با هم كار مي كنیم یك انرژي جمعي به نام سینرژي )همافزایي( تولید مي كنیم الگوهاي اجتماعي تدریس به وسیله تشكیل گروههاي یادگیري ، از این پدیده استفاده مي كنند . الگوهاي اجتماعي شبیه به هم هستند از این جهت كه همگي مهارت اجتماعي و سینرژي (هم افزایي)را افزایش مي دهند و در نهایت در دانش آموزان تعهد اجتماعي ایجاد مي كند و ابزارهاي را براي
مشاركت در بالاترین اشكال جریان دموكراتیك فراهم نمایند . تمام الگوها به دانشآموزان كمك مي كنند. . تا از طریق بررسي جمعي ، ساخت دانش را فرا بگیرند . الگوهاي اجتماعي ، از لحاظ تعامل اجتماعي دامنه اهداف اجتماعي را مورد توجه و تأكید قرار مي دهند . و از الگوهاي این خانواده مي توان به الگوهاي ایفاي نقش ، بررسي گروهي و كاوشگري اجتماعي اشاره كرد .
ج - خانواده الگوهاي تدریس فردي: الگوهاي یادگیري فردي با چشم انداز شخصیتي یك فرد آغاز مي شوند و تلاش مي كنند تا آموزش و پرورش را طوري شكل دهند تا بتوانیم خودمان را بهتر درك كنیم ، مسئولیت آموزش و پرورش خودمان را بر عهده بگیریم و یادبگیریم به حدي فراتر از رشد فعليمان برسیم براي اینكه در جستجويمان براي زندگي در سطح بالا ، حساستر ، قويتر ، شویم . گروه الگوهاي فردي به دیدگاه فرد توجه زیاد مي كند و در صدد هستند تا استقلال سازنده را در فرد تشویق نمایند تا افراد به طور فزایندهاي خودآگاه شوند و مسئولیت سرنوشت خودشان را برعهده بگیرند . و از الگوهاي این خانواده مي توان به الگوهاي تدریس غیرمستقیم ، خودشكوفائي و سیستمهاي مفهومي اشاره نمود .
د - خانواده سیستمهاي رفتاري : در این الگوها ، انسان به منزله سیستمهاي ارتباطي خود اصلاحگر در نظر گرفته مي شوند كه درواكنش نسبت به اطلاعات دریافت شده در مورد نحوه انجام موفقیت آمیز وظایف ، رفتار خود را تغییر دهند . از الگوهاي این خانواده مي توان به الگوهاي یادگیري اجتماعي ، تدریس مستقیم و یادگیري در حد تسلط اشاره كرد .
بدون مطالعه ي چهار خانواده الگوها نمي توان هماهنگي الگوها را با هدفها در زمان تدوین برنامه تحصیلي ، دروس و فعالیتها به طور كامل در نظر آورد . اما باید به خاطر سپرد . هنگام بررسي هر الگو براي تدوین برنامههاي یادگیري ، در واقع الگو بخشي از سابقهي ذهني ما مي شود . جالبترین نتیجه تحقیقات نشان داد اثرات چشمگیر ناشي از تركبي چند الگو برخورد با مسائل چند جانبهي
آموزش و پرورش است . تحقیقات اسپالدینگ اهمیت تركیب الگوها در یك برنامهي آموزشی و پرورشی براي روي هم گذاردن و نایل آمدن به هدفهاي چندگانه را نشان مي دهد . آموزش و پرورش مؤثر مستلزم تركیب یادگیري انفرادي ، اجتماعي ، و تحصیلي است با استفاده از چندین الگوي مناسب به بهترین نحو حاصل مي شود .
روشهاي تدوین یافته در كلاسهاي چندپایه مي تواند براي نوع خاص محتوا در یك پایه موفقیت آمیز و براي اغلب محتواي پایههاي دیگر تطبیق یابد . به طور مثال ، از روشهاي استقرائي ، كه براي محتواي علوم تجربي و اجتماعي تدوین یافته است مي توان براي مطالعهي ادبیات و ارزشهاي اجتماعي استفاده شود . پس از یك الگوي خاص مي توان براي تمام پایهها به طور همزمان استفاده نمود و باید توجه داشت كه استفاده از الگوي خاص چون داراي برنامه و صرفهجویي در وقت است. مي تواند به طور جدي معضل كمبود وقت كه بیشتر ناله و شكوه معلمان كلاسهاي چند پایه از آن است .و سردرگمي را در كلاسهاي چند پایه برطرف كند و فضاي بانشاط براي دانش آموزان و معلم به وجود آورد . استفاده از الگوي ایفاي نقش در یك كلاس چندپایه كه داراي پایههاي سوم تا پنجم است مي تواند بهترین اثر آموزشی و پرورشی را به جا بگذارد . بطور مثال مي توان از آن براي تدریس تاریخ پایه پنجم ، انشا نویسي پایهچهارم و هنر پایه سوم همزمان استفاده نمود . كه این مصداق همان زدن چند نشانه با یك تیر است . و این نیز تنها زمان امكانپذیر است كه معلمان آشنایي و تسلط كامل بر
الگوهاي مناسب تدریس داشته باشند . پس مي توان گفت بهترین روش و الگو جهت تدریس در كلاسهاي چندپایه همان الگوي تركیبي است . كه به اثرات مثبت آن تا حدي اشاره شد . و باید توجه داشت هدف مشترك تمام الگوها كمك به توانمند شدن شاگردان در یادگیري است یعني یادگرفتن نحوهي یادگیري .هدف این مقاله معرفي یك الگوي تركیبي تدریس برگرفته از الگوهاي تدریس ، پیشسازماندهنده ، استقرائي ، دریافت مفهوم ، كاوشگري بدیعهپردازي ، یاران در یادگیري ، انفرادي و سیستم رفتاري براي تدریس در كلاسهاي چندپایه است . نكته قابل توجه این است كه در این الگو از آموزش مستقیم و غیرمستقیم به طور هماهنگ استفاده می شود . و مي توان تمام وقت كلاس را مصروف وظایف مرتبط با تعلیم و تربیت كرد و بر بهره وري در كلاس افزود و معضل كمبود وقت را در كلاسهاي چندپایه كاهش داد . و همچنین مي توان جو یكنواخت و كسل كنندهاي را كه تدریس به شیوهي مستقیم ایجاد مي كند به جو شوق برانگیز كه شاگردان را به طي مراحل یادگیري مي كشاند تبدیل كرد . با استفاده از الگوهاي تركیبي مواردي از قبیل : تعداد پایهها ، تعداد شاگردان ، فقیر و غني بودن شاگردان و زمینههاي اقتصادي ، فرهنگي و تربیتي مختلف آنان موجب افزایش یادگیري و كاهش پراكندگي پیشرفت تحصیلي شاگردان مي شود و به شاگردان كمك مي كند تا خود الگو را به عنوان یك الگوي یادگیري براي یادگیري سایر دروس به كار گیرند و به سوي استقلال در اندیشه و خلاقیت گام بردارند و همچنین این الگو براي تمام سطوح و پایههاي تحصیلي و نیز همهي دروس كاربرد دارد .به هرحال توانایي صفت خوبي است ، و یك الگو یا تركیبي از الگوها كه بتواند توانایي را افزایش دهد. بر هر چیزي كه شاگرد براي سالیان متوالي در پیش دارد اثر خواهد گذاشت و یادگیري در خلال این سالها را افزایش خواهد داد . حتي سادهترین شیوههاي متداول یادگیري توأم با تشریك مساعي ، از اندازه اثر نسبت ا متعادلي برخوردار است . اما برنامه هاي بهبود آموزش مبتني بر روشها و الگوهايبسیار خوب تدریس موجب افزایش سرعت پیشرفت كودكان در كلاسهاي چندپایه مي شود و تدریس خوب مبتني بر این روشها و الگوهاي مناسب باعث برطرف شدن بخش عظیمي از مشكلات كلاسهاي چندپایه خواهد شد و این كلاسها را براي معلم و دانش آموز لذت بخش مي سازد .
نکات کلیدی در کلاس چند پایه برخی اشاره ها یا راهنمایی های کلیدی که متخصصان حوزه ی تدریس ،در زمینه ی کاربرد راهبردهای تدریس در کلاس های چند پایه نموده اند:.به کارگیری راهبرد های تدریس باید همراه با انعطاف پذیری باشد.در برخی مواقع نیاز است برای اثر گذاری بیش تر راهبردهای تدریس ،با توجه به نوع ،محتوا و نیازمندی دانش آموزان مورد بازنگری قرار گیرد.فضای یادگیری باید به گونه ای طراحی شود که پیشرفت مداوم را برای یادگیرندگان زمینه سازی کند . .برای سازگار شدن دانش آموزان با مدرسه لازم است ارتباط نزدیکی بین خانه و مدرسه به وجود آید.6.در کنار فعالیت های مربوط به ایجاد انگیزه در دانش آموزان شایسته است تلاش گردد مهارت ها و عادت های ویژه ی سخن گفتن ،گوش دادن و یادگیری در آنان پرورش یابد.فعالیت های مبتنی بر بازی و فعالیت های مبتنی بر گروه همتایان می تواند راهی برای ایجاد آمادگی بیشتر در دانش آموزان برای حضور در مدرسه باشد. دانش آموزان در کنار فراگیری نوشتن ،خواندن و حساب کردن باید در انواعی از فعالیت های خلاقانه فرهنگی و فعالیت های بدنی در گیر شوند.دانش آموزان باید در انجام فعایت احساس راحتی کرده و آن ها را با سرعت و توانایی خود انجام دهند.از دانش آموزان بزرگ تر که مهارت های درسی توانایی بیش تری دارند باید درخواست کرد تا به دانش آموزان کم سن و سال یاری کنند.از دانش آموزان ارشد می توان برای تدریس به پایه های پایین تر استفاده کرد.کودکان پایه های پایین تر می توانند با یاری دانش آموزان پایه های بالاتر به تمرین و فعالیت بدنی ،حفظ کردن اشعار ،خواندن متون و...بپردازند..گروه بندی بر اساس توانمندی را به عنوان یک راهکار در نظر بگیرید .قرار دادن یک دانش آموزقوی ،متوسط و دانش آموز ضعیف فرصت مناسبی برای تدریس دو سویه و انجام تدریس جبرانی فراهم می کند.وقتی دانش آموز ارشد به دانش آموز کم سن و سال تدریس می کند به او یاری می کند .بهتر بیاموزد.دانش آموز کم سن وسال نیز به دانش آموز ارشد یاری می دهد که آموخته هایش راعرضه کرده و آن ها را پایدارتر و عمیق تر نماید. بنابراین گروه بندی بر اساس پایه های تحصیلی غیر یکسان در کلاس های چند پایه ،فرصت مناسبی برای فعالیت های مشارکتی و پویا فراهم می کند. گاهی فعالیت یکسانی را برای همه ی دانش آموزان کلاس ارائه دهید مثلا فعالیت های مربوط به خواندن ،دروس دیگر ،تربیت بدنی و حتی ریاضیات برای کل کلاس امکان پذیر است.
مشکلات کلاس های چند پایه :مشكلات خاص كلاس هاي چندپایه و راه حل هاي پیشنهادي
مشكلات كلاس هاي چندپایه را دردو بخش آموزشي و غیر آموزشي بحث كرده و براي هر كدام چند راه
حل ارائه مي دهیم:
الف: مشكلات آموزشي: كمبود وقت: برابر جدول دروس مصوب وزارت آموزش و پرورش هر پایه ابتدایي 25 ساعت در هفته درس دارد.اگر كلاس پنج پایه باشد ، معلم باید 121 ساعت فعالیت آموزشي و تدریس را در قالب 25 ساعت برنامه ریزي كند.، در واقع فرصت هاي یاددهي و یادگیري در یك كلاس پنج پایه به یك پنجم
كاهش مي یابد.
: راه حل 1:كاهش دادن پایه ها:با توجه به این كه معمولاً معلمان كلاس هاي چند پایه در محل خدمت خود بیتوته مي كنند ، مي توانند برنامه ي آموزش و تدریس خود را برمبناي 3 پایه در صبح و 2 پایه دربعدازظهر طرح ریزي كنند. به این معنا ضمن این كه همه دانش آموزان تحت تعلیم در مدرسه حضور دارند ، در نوبت صبح فقط سه پایه به عنوان محور در كار یادگیري شركت دارند و دو پایه دیگر به انجام تكالیف ، فعالیت هاي پژوهشي ، دست ورزي ، فعالیت هاي هنري و تربیت بدني و ... مشغولند.این روش علاوه بر افزایش 61 درصدي وقت در فرایند آموزشي ، در صورت نزدیك بودن پایه ها به همدیگر ، ازلحاظ رواني منجر به احساس آرامش دانش آموزان مي شودو مدیریت كلاس را تسهیل مي نماید.
: راه حل 2 : تفاوت زمان استراحت: در مدارس ابتدایي بعد از هر40 تا 45دقیقه آموزش ، 10 تا 15 دقیقه براي استراحت برنامه ریزي شده است كه هر كلاس در طول روز 3 بار از فرصت استراحت استفاده مي كند. اگر زمان استراحت طوري تنظیم شود كه دانش آموزان به طور متناوب از این فرصت بهره گیرند، به میزان قابل ملاحظه اي در زمان صرفه جویي خواهد شد. با این روش فقط معلم كلاس مربوطه دچارمشكل مي شود كه مي تواند با برنامه ریزي دقیق این نقیصه را جبران نماید.
: راه حل 3 :استفاده از وجود شاگرد معلم: استفاده از برخي دانش آموزان براي تدریس به بعضي دیگر ، پدیده
جدیدي نیست. این روش آموزش كه با عنوان هاي مختلف مانند شاگرد معلم ، معلمیار ، خلیفه و... نامیده مي شود براي اولین بار پیش از قرن هیجدهم در انگلستان براي مبارزه با نابرابري هاي آموزشي مطرح شد و در مدارس مونته سوري نیز مورد استفاده قرار گرفت. سابقه این نوع از آموزش در ایران به مكتب خانه هاي قدیم بر مي گردد.این روش در حال حاضر در كشورهاي اروپایي از جمله انگلستان ، فرانسه ، سوئد ، بلژیك و روسیه مورد استفاده قرار مي گیرد.
در این روش از دانش آموزان مستعدتر پایه هاي بالاتر در جهت نظارت بر گروه هاي خود آموز استفاده مي شود. از مزایاي این روش مي توان به جبران كمبود ساعات آموزشي ، آموزش انفرادي به دانش آموزان ضعیف از لحاظ عاطفي و اجتماعي و درسي ، ایجاد اعتماد به نفس و نگرش مثبت به خود در دانش آموزان معلم یار و تقویت احساس استقلال و عدم وابستگي و ...جهت رفع موانع موجود بر سر راه اجراي این روش مي توان با عوض كردن هر ماه یك بار شاگرد معلم ، از افت تحصیلي او جلوگیري به عمل آورد و از دانش آموزان مستعد دیگردر زمینه درسي براي این منظور استفاده كرد .راهكار مفید دیگري كه نگارنده این جملات سال ها از آن استفاده
نموده ، شاگرد معلم هم پایه است. به این صورت كه از هر پایه یكي از دانش آموزان برتر نقش معلم را در برنامه خود آموزي ایفا مي كند.
راه حل هاي دیگر : حذف فرصت اختصاص داده شده براي حضور و غیاب دانش آموزان . ثبت فعالیت هاي فرایند آموزش در خارج از وقت آموزش .تصحیح املا و انشا و بررسي مشق دانش آموزان در خارج از وقت آموزش -تعیین یك زمان خاص در خارج از وقت آموزش براي پاسخگویي به ارباب رجوع - هماهنگي با مدیریت روستاهاي هم جوارجهت انجام امور مدیریتي و مراجعه به اداره .فقدان تجهیزات آموزشي: اثرات استفاده از تجهیزات آموزشي و كمك آموزشي در تعمیق یادگیري بركسي پوشیده نیست. اما متاسفانه كلاس هاي چندپایه به دو دلیل فاقد آن هستند :1 پایین بودن سرانه دانش آموزي.2 در اولویت قرار نداشتن مدارس چند پایه در هنگام توزیع وسایل آموزشي رایگان از جانب اداره .راه حل ها: تهیه پاره اي از این وسایل در زنگ هنر توسط دانش آموزان مانند دسته هاي ده تایي ، چرتكه آموزشي و... به عنوان كاردستي  برنامه ریزي و تدوین پاره اي از فعالیت ها براي یك روز مشخص و امانت گرفتن این گونه وسایل از مدارس برخوردار. دعوت از آزمایشگاه سیّار در روزي كه برنامه اجراي چند فعالیت و آزمایش تدوین گردیده است.  طرح مشكل با انجمن اولیا و مربیان و ارائه راهكارهاي لازم از جانب معلم جهت تهیه و ساخت وسایل آموزشي.كمبود اطلاعات و تجارب معلمان كلاس هاي چند پایه: كمبود اطلاعات معلمان تنها در بعد آموزشي وعلمي خلاصه نمي شود، بلكه در مسائل تربیتي ، روانشناسي و مهم تر از آن ها كمبود تجربه هاي عملي آنان است كه موضوع را پیچیده تر مي كند.راه حل ها :1 مطالعه منابع ، كتاب ها ، مجلات آموزشي و تربیتي و نتایج پژوهش هاي جدید در زمینه شغلي.2 درخواست از اداره جهت تشكیل جلسات و كارگاه هاي آموزشي 3 بازدید از كلاس هاي معلمان موفق در اداره كلاس هاي چندپایه .ضعف بنیه علمي دانش آموزان : در این كه دانش آموزان كلاس هاي چندپایه با این همه مشكلات ،نسبت به دانش آموزان در كلاس هاي عادي ضعیف هستند ، شكي نیست. اما این مشكل ، تمام مشكلات دیگر را توجیه نمي كند.
راه حل ها:1 یادآوري و مرور درس هاي سال قبل در آغاز سال تحصیلي به مدت دو الي سه هفته -2 اجراي آزمون تشخیصي در ابتداي سال از پایه پایین تر بعد از مرور درس هاي سال قبل 3 تغییر شیوه هاي آموزشي به نوعي كه مشاركت فردي و فعال دانش آموز را در فعالیت هاي گروهي به همراه داشته باشد و آموخته ها را براي دانش آموزان معنادار سازد ، تا بتوانند آن ها را در زندگي خود به كارببرند .
مناطق دوزبانه:سیستم متمركز آموزش و پرورش و یادگیري زبان رسمي و معیار در كشور ما ، مشكلي است كه
فكرمتخصصان امر تعلیم و تربیت را به خود مشغول كرده است. ارائه راهكارهایي همچون دایر نمودن كلاس هاي یك ماهه آمادگي در مناطق دو زبانه براي پایه اول ابتدایي از جمله اقداماتي است كه مستلزم صرف هزینه زیاد و بهره مندي بسیار كم است.گرچه توسعه رسانه هاي جمعي و گروهي و گسترش دامنه آن به روستاها تا حدودي به رفع این نقیصه كمك كرده است ، اما نتایج پژوهشها و تحقیقات انجام گرفته در این زمینه وضع نگران كننده اي را نشان مي دهد. در یكي از این مطالعات اثبات شده كه 14 درصد دانش آموزان در هنگام بیان یك واقعه به زبان مادري احساس و شور و هیجان خود را ابراز مي كنند اما در تكلم به زبان فارسي 62 درصد ازحرف هاي خود را حذف كرده و بدون احساس قبلي بیان مي نمایند. در تحقیق دیگري مشخص شد كه سطح زبان بیاني و دریافتي دو زبانه ها نسبت به یك زبانه ها به صورت معناداري پایین تر است.
راه حل ها: 1 ایجاد عادت به مطالعه از طریق كتاب هاي داستان و كتب آموزشي و علمي كه به زبان معیار ) -
فارسي ( نوشته شده است. 2 تا زماني كه احساس مي كنید تكلم به زبان معیار در ارتباط شما و دانش آموزان مشكلي ایجاد نمي كند، به زبان فارسي صحبت كنید. در غیر این صورت موضوع را با جملات كوتاه به زبان مادري
توضیح دهید.3 از دانش آموزان بخواهید در ساعات درس انشا یا فارسي داستان هاي كوتاه به زبان مادري را به
زبان فارسي ترجمه كنند. تهیه كرده و حوادث و -  دفتر خاطره به دانش آموزان توصیه كنید براي خود دفتري تحت عنوان فعالیت هاي جالب روزانه را در آن گزارش نویسي كنند.از دانش آموزان بخواهید فیلم ها ،كارتون هاي تلویزیوني ، اخبار ، وضعیت آب و هوا و... را یادداشت كنند و در كلاس با فن ایفاي نقش اجرا نمایند.
ب: مشكلات غیر آموزشي كلاس هاي چندپایه: عدم مشاركت و رسیدگي اولیا ي دانش آموزان در امر تحصیل فرزندان خود - فقر مالي اولیا - سنگیني حجم كار مدیر آموزگاران در مدارس داراي كلاس هاي چند پایه. بي ثباتي نیروي انساني - سوء تغذیه -غیبت بیش از حد دانش آموزان -  پایین بودن سرانه دانش آموزي در مدارس چندپایه - فضاي نامناسب آموزشي - كمبود امكانات بهداشتي -  غیبت معلمان به دلیل عدم بیتوته در روستا -
هركدام از موضوعات فوق نیازمند تشریح و بازشناسي و ارائه راهكارهاي مناسب و مفید مي باشد كه
در این اندك مطالب نمي گنجد.امید است در فرصت هاي دیگر مورد بحث و بررسي قرار گیرد.
مدیریت در کلاس های درس چند پایه:مدیریت کلاس درس در آموزش و پرورش کلاس های درس چند پایه حایز اهمیت زیادی است مدیریت کلاس درس به پیش بینی ها و روند ضروری برای ایجاد و حفظ محیطی که در آن یاد دهی و یادگیری به وضوح می پیوندد تعریف شده . هدف اولیه مدیریت کلاس اثر بخش ، کاستن از بدرفتای یا حتی ایجاد یک محیط منظم نیست. ارایه تمرین ها و فعالیت هایی که دانش آموزان را به انفعال بکشاند و سبب به هم ریختن نظم هم نگردد ، به معنای افزایش فرصت یادگیری نیست . درست ، بر عکس چنین شرایطی از فرصت های یادگیری می کاهد . این موضوع ، در کلاس های درس چند پایه در خور توجه است ، زیرا بسیاری از دانش آموزان مجبورند ساعاتی از روز را ساکت و بی هدف در گوشه ای از کلاس سپری کنند تا معلم بتواند به گروه دیگری از دانش آموزان تدریس نماید و یا از آنها خواسته می شود به روخوانی مطالب کتاب یا فعالت دیگری بپردازند اما بر کلاس و فعالیت های دانش آموزان نظارت و مدیریت هدفمند اعمال نمی شود کلاس آرام و منظم است اما بر یادگیری و میزان یادگیری افزوده نمی شود . این موضوع در کلاس چند پایه در خور توجه است . زیرا بنایی ترین هدف از مدیریت کلاسی اثر بخش ، یادگیری یا افزایش یادگیری دانش آموزان است.
راه حل هاي مدیریت توان مند در كلاس درس: بالا بردن توان آموزشي : توانایي و تسلط معلم بر مفاهیم و مطالب آموزشي ، روش هاي تدریس - مناسب ، مدیریت زمان ، رسیدگي دقیق به فعالیت ها و تكالیف دانش آموزان و... از معلم تصویري ایجاد مي كند كه دانش آموزان را خودانگیخته به احترام و ایجاد نظم وامي دارد.
2 تدوین و اجراي قواعد )قانون كلاس(: با تدوین قواعد ، معلم آگاهي خود را از آن چه در كلاس مي گذرد اعلام مي كند و دانش آموزان هم در آغاز سال تحصیلي از انتظارات رفتاري و آن چه باید در كلاس به آن پایبند باشند ، به روشني از معلم خود دریافت مي دارند. براي دستیابي به این هدف مي توان از همان آغاز سال تحصیلي با تشكیل یك جلسه بحث و مشورت ، از قواعدي كه خود دانش آموزان نسبت به آن آگاهي دارند مطلع شد و مواردي دیگر بر آن افزود و در كاغذ بزرگي در معرض دید دانش آموزان قرار داد. همخواني این مطالب )قانون كلاس( قبل از شروع برنامه تدریس روزانه ، ضمن این كه در تثبیت انتظارات معلم موثر است، در ایجاد آمادگي براي ورود به تدریس و جلوگیري ازپراكندگي افكار دانش آموزان تاثیر بسزایي دارد.در مواقع لزوم معلم مي تواند با اشاره به این قواعد ،بي انضباطي دانش آموزان را گوشزد نماید.  افزودن بر رفتار پسندیده: روشي كه هم اكنون نگارنده در كلاس خود اجرا مي كند به نوعي - تعریف رفتارها و آموزش اعمالي است كه دانش آموزان در هر مقطع سني انجام مي دهند .در واقع ایجاد آگاهي نسبت به آن چه یك فرد در زندگي روزمره خود انجام مي دهد ساده ترین راه براي تزریق رفتارهاي مثبت به كلاس درس و تقویت احترام به دیگران ، خود فهمي، اشتیاق به یادگیري و انضباط در كلاس درس است. معلمان چند پایه مي توانند با تشویق دانش آموزان به انجام رفتارهاي خوب وپسندیده از آن ها بخواهند در طول هفته رفتارهاي خوب خود را یادداشت كرده و در پایان هفته به نماینده پایه ) به استثناي اول و دوم ( تحویل دهند تا ضمن قرائت در كلاس درس با ذكر نام انجام دهنده
عمل ، یكي از رفتارهاي خوب وي با انتخاب معلم و با نام خود او در یك برگه كاغذ نوشته شود و به مدت یك هفته در كلاس درس در معرض دید همگان قرار گیرد. امور مربوط به پایه هاي اول و دوم در صورتي كه خود نمي توانند آن را انجام دهند به نمایندگان پایه هاي دیگر سپرده مي شود. با این شیوه خزانه اي از رفتارهاي سندیده در اختیار همه دانش آموزان قرار مي گیرد و هر هفته رفتارهاي مثبت جدید تولید خواهد شد.  كاستن از رزنش و تنبیه: اگر از سرزنش استفاده مي كنید ، باید اطمینان حاصل كنید كه استفاده از آن موثر خواهد بود. فقط عمل او را نشانه بگیرید نه خود دانش آموز را . دلیل رفتار یا عمل ناشایست و نامطلوب را بیان كنید و راهكار تبدیل عمل نامطلوب را به عمل مطلوب به او بنمایانید. راهكارهاي دیگر براي اعمال مدیریت موفق در كلاس درس: -
الف - تاكید بر نكات مثبت -ب - پرهیز از دست انداختن و مسخره كردن ج - پرهیز از تنبیه گروهي د - عدم استفاده از نمره براي تهدید ه- لذت بخش كردن یادگیري با روش شوخ طبعي و -  عدم ارائه تكلیف درسي به عنوان عامل تنبیهي ز-  استفاده از والدین براي كاستن از بدرفتاري ح -  نشان دادن علاقه و احساس دوستي به دانش آموزان .
سازماندهی کلاس:سازماندهی کلاس یکی از مهمترین عوامل برای کمک کننده به فراهم نمودن فرصت تدریس موثر است اگر کلاس درس به خوبی سازماندهی شود هر اندازه طرح درس به خوبی فراهم شده باشد راهی به سوی موفقیت نخواهد داشت.معلم کلاس چند پایه ، هم باید درس را سازمان بدهد و هم باید فضای فیزیکی کلاس را به خوبی سازمان بدهد. چگونگی آرایش میز و نیمکت در کلاس و نحوه بهره گیری از دیوارها و سقف و کف کلاس تأثیر زیادی برای عملکرد کلاسی معلم و دانش آموزان دارد. معلم کلاس درس چند پایه متوجه توانایی طبیعی دانش آموزان برای شناخت و کنجکاوی باشد و برپایه این ویژگی دانش آموزان فعالیت
های یادگیری مناسبی را طراحی و به آنان ارایه دهد. شایسته است معلمان وظیفه ذاتی خود در کلاس دس را هم مورد توجه قرار دهند . یکی از وظایف معلم در کلاس درس پدید آوری محیط یادگیری بر انگیزنده است.
سازماندهي فیزیكي كلاس اختصاص دادن گوشه اي از دیوار كلاس براي نمایش كارهاي دانش آموزان - انتخاب گوشه هاي مناسب براي موضوعات مختلف . مثال : گوشه اي براي علوم و طبیعت و جغرافیا ، گوشه كتاب ، گوشه لوازم و كارگاه هنر ، گوشه ریاضي ، گوشه مغازه براي آموزش مهارت هاي اجتماعي ، گوشه خواندن ، میز اكتشاف و ...قراردادن میز معلم در جایي كه دانش آموزان به سهولت با وي ارتباط داشته باشند.- چیدمان میز و نیمكت ها :دانش آموزان در كلاس درس سه نوع فعالیت : توجه به تدریس معلم ،انجام مطالعه انفرادي ، انجام تكالیف درون كلاسي به صورت فردي و گروهي انجام مي دهند. با توجه به این فعالیت ها ، بهتر است چیدمان كلاس به سه بخش تقسیم گردد. قرار دادن پایه هاي نزدیك به هم (چهارم و پنجم ) در یك بخش از كلاس یكي دیگر از روش هاي چیدمان است .
نتیجه گیری و پیشنهادات : با توجه به شرایط مناطق ،  بخصوص مناطق محروم ، وجود این نوع کلاس ها کاملاً ضروری بوده و این کلاس ها توأم با مشکلات ، محدودیتها ، معایب ، نقاط ضعف و همچنین نقاط قوت و محاسنی هستند که آموزش و پرورش باید در جهت کاهش نقاط ضعف ، محدودیت و مشکلات و همچنین تقویت نقاط قوت این گونه کلاس ها با توجه به این که تعداد قابل توجهی از دانش آموزان را پوشش می دهد بکوشد برخی را هکارهای پیشنهادی عبارتند از :ضرورت تقویت مراکز تربیت معلم و گنجاندن واحدی با عنوان کلاس های چند پایه در آنََ تا موقع رفع ضرورت و گذراندن کارورزی کلاس های چند پایه .استفاده از معلمان کمکی و نیمه حرفه ای مثل ناظران که در تدریس به معلمان کمک می کنند بویژه اگر عضو جامعه ی محلی باشند . استفاده از معلمان همسال و همتا یعنی کودکان دارای توانایی تدریس به عنوان کمک معلم و تحت نظارت او .افراد جامعه والدینی که می توانند در فرآیند تدریس به نحو مؤثری مورد استفاده قرار گیرند ، این امر َمی تواند ارتباط نزدیکی بین جامعه و مدرسه نیز ایجاد کند .در نظر گرفتن تسهیلات ویژه برای این گونه معلمان و افزایش حقوق و مزایا .